AI (từ viết tắt của Artificial Intelligence) có nghĩa là Trí thông minh nhân tạo, một chương trình máy tính vô cùng phức tạp có thể tự học và đưa ra các quyết định mà không cần lập trình trước. Công nghệ này mô phỏng quá trình suy nghĩ và hoạt động của con người cho máy móc, đặc biệt là hệ thống máy tính.
Lịch sử hình thành của AI
Trong nửa đầu thế kỷ 20, thế giới làm quen với khoa học viễn tưởng bằng các khái niệm về robot thông minh nhân tạo. Bắt đầu từ những nhân vật hư cấu như Tin trong Wizard of Oz được ví như một người “không có trái tim” hoặc robot được nhân hóa Maria trong Metropolis. Cho đến năm 1950, thế hệ những nhà khoa học, toán học và triết học đã có khái niệm Trí tuệ nhân tạo (AI) trong nhận thức của họ về văn hóa. Một trong những người tiêu biểu là Alan Turing, một nhà toán học, logic học và mật mã học trẻ tuổi người Anh cho rằng “con người đã sử dụng thông tin có sẵn cũng như lý trí để giải quyết vấn đề và đưa ra quyết định, vậy tại sao máy móc lại không thể làm được điều tương tự?”. Đây là một câu hỏi hợp lý cho bài báo của ông năm 1950, “Máy tính và trí thông minh” trong đó ông thảo luận về cách chế tạo máy thông minh và cách kiểm tra tính thông minh của chúng. Có thể thấy bài báo này đã nhen nhóm những khái niệm đơn sơ nhất về AI cho con người.
Quá trình phát triển của AI
Từ tiền đề năm 1950 của Alan Turing, các khái niệm và nghiên cứu được khởi tạo điển hình là “Nhà lý thuyết logic” được nhiều người coi là chương trình trí tuệ nhân tạo đầu tiên và được trình bày tại hội nghị “Dự án nghiên cứu Mùa hè Dartmouth về Trí tuệ nhân tạo (DSRPAI) được tổ chức bởi John McCarthy và Marvin Minsky vào năm 1956. Tại đây, thuật ngữ “Trí tuệ nhân tạo” được đặt ra lần đầu tiên, tuy nhiên hội nghị diễn ra không như mong đợi và mọi người không thể thống nhất được tiêu chuẩn cho lĩnh vực còn mới mẻ này. Mặc dù vậy, không thể phủ nhận tầm quan trọng của sự kiện này vì nó đã xúc tác cho quá trình nghiên cứu AI về sau.
Từ năm 1957 đến năm 1974, AI phát triển mạnh mẽ, máy tính có thể lưu trữ nhiều thông tin hơn, trở nên nhanh hơn, rẻ hơn và dễ tiếp cận hơn. Nhưng sau khi phá vỡ lớp sương mù ban đầu, những chướng ngại vật khi nghiên cứu về AI bắt đầu lộ ra. Máy tính không thể đáp ứng đủ nhu cầu về lưu trữ dữ liệu và tốc độ xử lý đủ nhanh, chính vì thế công cuộc nghiên cứu AI đã chậm lại trong 10 năm. Sau đó, AI lại được đầu tư và nghiên cứu trở lại vào những năm 1990, tuy nhiên những mục tiêu được đặt ra khi nghiên cứu không thể đáp ứng được và lại chìm vào lãng quên.
Vào những năm 1990 – đầu năm 2000, một sự kiện đặc biệt đã diễn ra khiến AI giành được sự thu hút trở lại. Sự kiện xảy ra vào năm 1997, khi đương kim vô địch cờ vua thế giới người Nga Gary Kasparov – người được mệnh danh là kỳ thủ vĩ đại nhất của loài người, bị đánh bại bởi một chương trình máy tính chơi cờ vua của IBM. Lần đầu tiên một nhà đương kim vô địch cờ vua thế giới lại thua trước một máy tính, đây là một bước tiến lớn đối với một chương trình ra quyết định nhờ trí thông minh nhân tạo. Bên cạnh đó, các sự kiện như phần mềm nhận dạng giọng nói được triển khai trên Windows và robot do Cynthia Breazeal phát triển có thể nhận biết và thể hiện cảm xúc cũng đóng góp to lớn cho công cuộc nghiên cứu và ứng dụng AI.
Cách thức hoạt động của AI
Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể thực hiện các nhiệm vụ của mình và tiếp nhận các kỹ năng mới nhờ học máy (Machine Learning) và học sâu (Deep Learning). Có thể định nghĩa bằng giải thích sau đây: Khác với các phương pháp truyền thống, thì khi tất cả các thông tin cần thiết đã được tải vào hệ thống, hệ thống sẽ phát triển độc lập bằng việc học các thông tin có sẵn nhờ các thuật toán học máy. Trong một số trường hợp, hệ thống cũng có thể tìm kiếm thông tin một cách độc lập. Nhờ đó, AI có được những năng lực trí tuệ sau:
- Học hỏi từ kinh nghiệm
Nhờ vào học máy, AI có thể cung cấp cho máy tính khả năng tự động học hỏi và cải thiện từ kinh nghiệm mà không cần được lập trình rõ ràng thông qua việc tập trung vào phát triển các thuật toán có thể phân tích dữ liệu và đưa ra dự đoán, Tiêu biểu nhất là ứng dụng vào Netflix để dự đoán những bộ phim mà chúng ta đã xem hay tìm được những tuyến đường nhanh nhất cho Uber, Grab của bạn.
- Hiểu hình ảnh
Thị giác máy tính là một kỹ thuật thực hiện học sâu và nhận dạng mẫu để diễn giải nội dung của hình ảnh; bao gồm các biểu đồ, bảng và hình ảnh trong tài liệu PDF, cũng như văn bản và video khác. Thị giác máy tính là một lĩnh vực không thể thiếu của AI, cho phép máy tính xác định, xử lý và giải thích dữ liệu trực quan. Ví dụ như việc đánh giá kết quả thông qua quét hình ảnh X-quang của bệnh nhân.
- Suy luận từ vào ngữ cảnh
Điện toán nhận thức là một thành phần thiết yếu khác của AI. Mục đích của nó là bắt chước và cải thiện sự tương tác giữa con người và máy móc. Điện toán nhận thức tìm cách tái tạo quá trình suy nghĩ của con người trong một mô hình máy tính, trong trường hợp này, bằng cách hiểu ngôn ngữ của con người và ý nghĩa của hình ảnh.
Cùng với nhau, tính toán nhận thức và trí tuệ nhân tạo cố gắng mang lại cho máy móc những hành vi giống con người và khả năng xử lý thông tin.
- Hiểu ngôn ngữ
Xử lý ngôn ngữ cho phép máy tính thông dịch, nhận dạng và tạo ra ngôn ngữ với lời nói của con người. Mục tiêu cuối cùng của việc xử lý ngôn ngữ là cho phép tương tác liền mạch với máy móc mà chúng ta sử dụng hằng ngày bằng cách dạy các hệ thống hiểu ngôn ngữ của con người trong ngữ cảnh và tạo ra các phản ứng logic. Tiêu biểu là Skype có thể phiên dịch lời nói của nhiều ngôn ngữ trong thời gian thực tế, tạo điều kiện giao tiếp tốt nhất.
Ứng dụng của AI
Bằng các công dụng này, AI được ứng dụng vào rất nhiều lĩnh vực từ đời sống đến sản xuất, sau đây là một số ứng dụng của AI hiện tại và trong tương lai.
- Trong đời sống
Những ứng dụng của AI trong đời sống thể hiện rõ qua các thiết bị điện thoại thông minh bằng các trợ lý ảo linh hoạt trong việc xử lý yêu cầu, dự đoán thói quen đưa ra những đề nghị phù hợp cho con người nhờ năng lực học hỏi và rút kinh nghiệm. Các trợ lý ảo như Siri, Alexa,… được kỳ vọng sẽ tự đưa ra những quyết định dựa trên điều kiện bên ngoài như tình hình giao thông, thời tiết,… giúp chủ nhân có được sự tiện nghi nhất.
Một ứng dụng khác của AI được dự đoán trong tương lai là căn nhà thông minh, sự phán đoán qua khả năng học hỏi và nghi nhớ người dùng qua giọng nói, thói quen,… giúp tối ưu hóa mọi lợi ích trong căn nhà, ví dụ như khi thức dậy sẽ có sẵn một ly cà phê nóng đưa đến bàn.
Credit: news.mit.edu
- Trong giáo dục
Trí tuệ nhân tạo (AI) giúp giáo dục tiếp cận với học sinh dễ dàng hơn qua các thiết bị thông minh khi học sinh không tham gia lớp học truyền thống, đặc biệt trong thời kỳ dịch bệnh hiện nay. AI có tiềm năng lớn trong việc tự động hóa và thực hiện công việc quản trị lớp cho các giáo viên. Thay vì dành nhiều thời gian vào phân loại bài tập, đánh giá và chấm bài, AI có thể tự động hóa những quá trình này, giúp giáo viên có nhiều thời gian dành cho học sinh của mình hơn. Bên cạnh đó AI cũng giúp quá trình nhập học trở nên đơn giản và dễ dàng hơn trong các thủ tục giấy tờ. Trong tương lai, AI có thể tạo ra những người hướng dẫn và hỗ trợ có thể suy nghĩ, hành động, và phản ứng lại với các tình huống có thể trợ giúp giáo viên, giúp việc giáo dục dễ dàng hơn.
Credit: viettimes.vn
- Trong y tế
Như đã đề cập đến, AI ứng dụng trong lĩnh vực y tế bằng các tiện ích như chẩn đoán tình trạng của bệnh nhân qua hình ảnh X-quang hoặc chatbot, máy tính sẽ trả lời các câu hỏi tư vấn của khách hàng cũng như đặt lịch hẹn với bác sỹ, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí của cả bệnh nhân và bác sỹ. Thông qua AI, robot có thể dùng dữ liệu từ các cuộc phẫu thuật trước để thông báo kỹ thuật phẫu thuật mới. Một nghiên cứu thực hiện trên 379 bệnh nhân chỉnh hình cho thấy, quy trình với robot có sự hỗ trợ của AI gây ra ít biến chứng hơn gấp năm lần, so với các cuộc phẫu thuật chỉ có bác sĩ phẫu thuật.
Credit: thanhnien.vn
- Trong sản xuất
Trí tuệ nhân tạo được ứng dụng để xây dựng những quy trình sản xuất tối ưu hơn. Công nghệ AI có khả năng phân tích cao, các robot được tự động hoá giúp con người tiết kiệm thời gian và công sức. Các ứng dụng có thể kể đến là kiểm tra chất lượng tự động bằng cách chụp lại những bước logic tiếp theo trong dây truyền sản xuất, gửi những hình ảnh về trung tâm xử lý để đưa ra phán đoán, phân tích và phản hồi về thiết bị sản xuất hoặc tích hợp các dây chuyền sản xuất giúp tăng khả năng kiểm soát nhà máy. Trên đà phát triển này, các nhà máy trong tương lai có thể phát hiện lỗi trong suốt quá trình sản xuất, triển khai bảo trì dự đoán để giảm thời gian chết, đáp ứng với những thay đổi thời gian thực về nhu cầu trên toàn chuỗi cung ứng,…
Credit:ictnews.vietnamnet.vn
- Trong truyền thông
Trong truyền thông hiện đại, AI đóng vai trò rất quan trọng trong việc xây dựng một bài viết phù hợp đến đúng đối tượng mục tiêu. Ví dụ như tờ báo The Washington Post, đã sử dụng một công nghệ AI để sản xuất tin bài tự động để đưa tin về các sự kiện địa phương. Công cụ đó có thể tạo ra các bài báo từ dữ liệu thu thập được và điển hình là đưa tin về các trận bóng đá của trường trung học trong khu vực Washington, DC hàng tuần và nhờ đó, bất kỳ người hâm mộ nào cũng có thể theo dõi đúng thời điểm.
Credit: advertisingvietnam
Công nghệ AI tại Việt Nam và các chính sách áp dụng công nghệ AI
Cùng với xu hướng toàn cầu hóa, công nghệ AI tại Việt Nam cũng được phát triển mạnh mẽ, đi sâu vào các lĩnh vực kinh tế, xã hội. Năm 2020, Việt Nam đứng thứ 76/172 quốc gia về chỉ số sẵn sàng cho AI. Cùng với đó, Chính phủ đã ban hành Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI đến năm 2030. Với mục tiêu từng bước đưa Việt Nam trở thành một trung tâm đổi mới sáng tạo và AI nằm trong Top 4 của khu vực ASEAN và trong Top 50 của thế giới. Chiến lược này nhằm mục đích xây dựng 10 thương hiệu AI có uy tín trong khu vực và phát triển ba trung tâm dữ liệu lớn và máy tính hiệu suất cao quốc gia.
Theo đó, các doanh nghiệp nhanh chóng nắm bắt các xu thế như FPT, Viettel, Vingroup… Cũng đang đầu tư rất lớn vào việc nghiên cứu và phát triển AI và ứng dụng vào những lĩnh vực đang là thế mạnh của doanh nghiệp. Nhưng không chỉ các tập đoàn lớn chạy đua AI, nhiều startup Việt hoặc có người Việt Nam sáng lập cũng theo đuổi lĩnh vực này. Một số đã ghi dấu ở thị trường quốc tế như ELSA Speak hay Harrison-AI. Không ít các startup Việt nói rằng họ đã triển khai hoặc tính đến chuyện triển khai AI trong các sản phẩm của mình trong tương lai.
Vì vậy, các doanh nghiệp hiện nay đang cần rất nhiều nguồn nhân lực trong lĩnh vực phát triển AI. Theo bộ công thương Việt Nam, để phát triển AI, trước tiên Việt Nam phải có bước đi phù hợp trong đào tạo nguồn nhân lực cả bề rộng và chiều sâu. Câu chuyện đào tạo đòi hỏi sự hợp tác của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Thông tin và Truyền thông và Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội dưới sự điều hành của Nhà nước và Chiến lược AI. Theo nhiều chuyên gia, để đáp ứng nhu cầu nhân lực AI khổng lồ trong vòng 10 năm tiếp theo, Việt Nam cần dành khoản đầu tư lớn để triển khai đồng thời nhiều cách tiếp cận rộng rãi, bao gồm cả đào tạo chính quy, kết hợp đào tạo doanh nghiệp – viện trường, đào tạo trong cộng động và giáo dục trực tuyến mở đại trà (MOOCs).
Chi tiết về trí tuệ nhân tạo AI và những ứng dụng đa lĩnh vực trong năm 2022 cũng sẽ được chia sẻ trong buổi Talkshow trực tuyến “Hướng nghiệp học và làm trong thời đại số” trong khung giờ 14h – 16h ngày 19/12/2021 (Chủ Nhật) do Bộ GD&ĐT hợp tác cùng Học viện Công nghệ thông tin và Thiết kế VTC (VTC Academy) tổ chức.
Đăng ký tham dự sự kiện: https://forms.gle/BwTX7D1u8tMrCP6i9
Thông tin chi tiết và cập nhật về sự kiện, Quý anh chị vui lòng theo dõi trên website chính thức hoặc fanpage Hướng nghiệp 4.0. Chúng tôi sẽ cập nhật trong thời gian sớm nhất!
